Granice w wychowaniu dziecka

Świadomie wyznaczane granice odgrywają ważną rolę w rozwoju dziecka. Pomagają mu poznawać świat, rozwijać swoją osobowość oraz uczyć się funkcjonowania w społeczeństwie. Wyznaczają ramy akceptowalnych zachowań, a jednocześnie budują poczucie bezpieczeństwa i wpływają na jakość relacji z innymi ludźmi.

Rodzaje granic w rodzinie

W rodzinie można wyróżnić cztery podstawowe rodzaje granic:

• fizyczne – chronią przestrzeń osobistą i integralność ciała;
• emocjonalne – pomagają chronić uczucia oraz szanować emocje własne i innych;
• społeczne – określają role członków rodziny oraz podział obowiązków;
• behawioralne – wyznaczają zasady dotyczące zachowania i wzajemnego szacunku.

  Granice stałe i ruchome

Skuteczność wyznaczania granic w dużej mierze zależy od konsekwencji rodzica. To właśnie ona buduje autorytet i sprawia, że dziecko czuje się bezpiecznie. Jeśli rodzic mówi „nie”, komunikat powinien być jednoznaczny. Gdy odmowa często zmienia się w „może”, „zobaczymy” lub „tym razem wyjątkowo”, powstają tzw. ruchome granice. Dziecko szybko uczy się je rozpoznawać i może próbować je wykorzystywać, aby osiągnąć swój cel.

Ruchome granice pojawiają się między innymi wtedy, gdy rodzic:

• daje dziecku niespójny przykład;
• wdaje się w negocjacje dotyczące ustalonych zasad;
• prowokuje kłótnie i spory;
• stosuje łapówki lub wyjątkowe nagrody w zamian za posłuszeństwo;
• prezentuje niekonsekwentne podejście wychowawcze;
• nie egzekwuje ustalonych zasad;
• wydaje niejasne lub nieprecyzyjne polecenia;
• ogranicza samodzielność dziecka poprzez nadmierne narzucanie swojej woli;
• wielokrotnie powtarza te same polecenia i przypomnienia;
• komunikuje się głównie poprzez długie „kazania”, nie prowadząc dialogu.

Z kolei stałe granice rodzic buduje poprzez:

• jasne komunikaty odnoszące się do konkretnego zachowania;
• spokojne, konkretne i bezpośrednie zwracanie się do dziecka;
• używanie opanowanego tonu głosu;
• stosowanie wcześniej ustalonych i adekwatnych konsekwencji;
• konsekwentne potwierdzanie słów działaniem.

  Skutki prawidłowo wyznaczonych granic

Dobrze określone granice wspierają rozwój emocjonalny i społeczny dziecka oraz wzmacniają jego odporność psychiczną. Dzięki nim dziecko:

• rozwija samodzielność i poczucie odpowiedzialności;
• odczuwa większe bezpieczeństwo;
• lepiej radzi sobie ze stresem i emocjami;
• łatwiej buduje zdrowe relacje z innymi ludźmi.

Przeciwieństwem zrównoważonych granic są modele wychowania oparte na nadmiernej kontroli (zbyt sztywne granice) lub zbyt małej kontroli (granice zbyt szerokie).

Konsekwencje nieprawidłowo wyznaczonych granic

Brak odpowiednich granic lub ich niewłaściwe wyznaczanie może prowadzić do wielu trudności, takich jak:

• niska samoocena i brak pewności siebie;
• problemy z radzeniem sobie z emocjami i stresem;
• poczucie chaosu oraz braku bezpieczeństwa;
• trudności z wyznaczaniem własnych granic w relacjach;
• impulsywność;
• większa skłonność do podejmowania ryzykownych zachowań.

  Granice a rozwój dziecka

Granice powinny być dostosowane do wieku i etapu rozwoju dziecka. Najmłodsi uczą się ich przede wszystkim poprzez obserwację dorosłych. Dlatego ważne jest, aby rodzice sami dbali o swoje granice i jednocześnie szanowali granice innych osób. Nie należy obawiać się stanowczego, ale spokojnego mówienia „nie”. Jasna odmowa jest dla dziecka czytelnym sygnałem, który pomaga odróżniać zachowania właściwe od niewłaściwych.

Czy można przekraczać granice dziecka?

Granice w relacji rodzic–dziecko działają w obie strony. Nawet małe dziecko ma prawo do własnej autonomii i wyznaczania granic, które powinny być respektowane. Dzięki temu uczy się asertywności, szacunku wobec siebie i innych oraz budowania zdrowych relacji.

Jednocześnie to rodzic ponosi odpowiedzialność za bezpieczeństwo dziecka. Dlatego istnieją sytuacje, w których konieczne jest czasowe ograniczenie jego autonomii lub przekroczenie jego granic, zwłaszcza gdy:

• istnieje realne zagrożenie zdrowia lub życia;
• dziecko traci kontrolę nad swoim zachowaniem;
• konieczna jest ochrona granic i bezpieczeństwa innych osób, w tym rodzica.

źródło: 

https://zdrowie.pzu.pl/poradnik-o-zdrowiu/

https://www.runiu.pl/

Coloroso, B. (2014). „Dziecko to wyzwanie. Jak wychować szczęśliwe, mądre i odpowiedzialne dziecko”. Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Faber, A., Mazlish, E. (2013). „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły”. Media Rodzina.

Juul, J. (2011). „Granice, bliskość, szacunek. Jak tworzyć wspólne zasady w rodzinie”. Mind.