SAMODZIELNOŚĆ DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM
Samodzielność jest jedną z podstawowych potrzeb rozwojowych dziecka. Kształtuje się stopniowo od pierwszych lat życia poprzez podejmowanie prób, zdobywanie doświadczeń i pokonywanie trudności. Dziecko dzięki własnej aktywności poznaje swoje możliwości, rozwija umiejętności, buduje poczucie sprawczości i własnej wartości.
W wieku przedszkolnym szczególnie ważne jest, aby dziecko miało możliwość samodzielnego działania, nawet jeśli wykonuje daną czynność wolniej lub nie zawsze robi ją idealnie. Rolą dorosłego jest wspieranie dziecka, a nie wyręczanie go.
Co może ograniczać samodzielność dziecka? Dorośli często wyręczają dzieci z troski o ich bezpieczeństwo lub z powodu braku czasu i cierpliwości. Najczęściej pojawiają się argumenty:
-
„zrobi sobie krzywdę”,
-
„jest to dla niego za trudne”,
-
„zajmie to zbyt dużo czasu”,
-
„jest jeszcze za małe”,
-
„jeszcze się w życiu napracuje”.
Nadmierna troska i wyręczanie mogą jednak prowadzić do uzależnienia dziecka od pomocy dorosłych, obniżenia wiary we własne możliwości oraz trudności w samodzielnym podejmowaniu decyzji i rozwiązywaniu problemów.
Dlatego warto stosować zasadę: „Pomagajmy, ale nie wyręczajmy”. Pozwólmy dziecku próbować, popełniać błędy i szukać własnych sposobów rozwiązania problemu.
Dlaczego samodzielność jest tak ważna?
Każda czynność wykonana przez dziecko własnymi rękami i każda sytuacja, którą rozwiąże własnym sposobem, rozwija jego umiejętności i wiedzę o sobie. Dziecko doświadcza wtedy, że „potrafię”, „umiem”, „poradzę sobie”. Wzmacnia to poczucie sprawczości, pewność siebie i motywację do podejmowania kolejnych wyzwań. Samodzielność w czynnościach dnia codziennego ma również wpływ na funkcjonowanie dziecka w sytuacjach zadaniowych. Dziecko, które przyzwyczajone jest do podejmowania prób i samodzielnego działania, łatwiej podejmuje nowe zadania, jest bardziej aktywne, wytrwałe i dociekliwe. Z kolei częste wyręczanie może powodować, że dziecko zaczyna oczekiwać pomocy nawet wtedy, gdy jest w stanie poradzić sobie samo. Może to prowadzić do nadmiernej zależności od dorosłych, obniżonej wiary we własne możliwości oraz niechęci do podejmowania nowych wyzwań.
Samodzielność w domu i w przedszkolu
Najważniejszym miejscem kształtowania samodzielności jest dom rodzinny. Rodzice powinni stwarzać dziecku okazje do wykonywania codziennych czynności, zachęcać je do podejmowania prób i cierpliwie towarzyszyć mu w zdobywaniu nowych umiejętności.
Drugim ważnym środowiskiem jest przedszkole. Nauczyciel stwarza dzieciom sytuacje sprzyjające rozwijaniu samodzielności w zakresie samoobsługi, komunikowania się, podejmowania decyzji, rozwiązywania problemów i współpracy z innymi.
Warto pozwalać dzieciom między innymi na:
-
samodzielne ubieranie i rozbieranie się,
-
zakładanie i zdejmowanie butów,
-
samodzielne spożywanie posiłków,
-
dbanie o swoje rzeczy i porządek,
-
wybieranie zabawy lub materiałów do pracy,
-
podejmowanie prób rozwiązania problemu,
-
samodzielne rozwiązywanie drobnych konfliktów z rówieśnikami przy wsparciu dorosłego.
Etapy rozwoju samodzielności przedszkolaka:
Samodzielność u 3–4-latków
W tym wieku dzieci uczą się podstaw: jedzenia, korzystania z toalety, ubierania się. Chcą „robić same”, ale często jeszcze potrzebują wsparcia. Warto zachęcać do prób i nie wyręczać.
Samodzielność u 5–6-latków
Dzieci zaczynają rozumieć rutynę i są w stanie wykonywać kilka prostych czynności po kolei (np. mycie zębów i ubieranie się rano). Można wprowadzać małe obowiązki domowe.
Pamiętajmy, że dziecko nie musi zrobić czegoś szybko ani perfekcyjnie. Najważniejsze jest, że podejmuje próbę i zdobywa doświadczenie.
Poziom samodzielności osiągnięty w wieku przedszkolnym ma duże znaczenie dla późniejszego funkcjonowania dziecka w szkole. Dziecko samodzielne łatwiej odnajduje się w nowych sytuacjach, podejmuje aktywność, potrafi organizować swoje działania, prosi o pomoc wtedy, gdy rzeczywiście jej potrzebuje, oraz chętniej podejmuje nowe wyzwania. Samodzielność sprzyja również rozwijaniu odwagi, ciekawości poznawczej, odpowiedzialności i wiary we własne możliwości.
Pamiętajmy!
Nie wyręczajmy dziecka w tym, co może zrobić samo.
Dajmy mu czas, możliwość wyboru i prawo do popełniania błędów. Bądźmy obok, wspierajmy i pomagajmy wtedy, gdy jest to naprawdę potrzebne.
Każda samodzielnie wykonana czynność jest dla dziecka ważnym krokiem w drodze do niezależności. To właśnie poprzez codzienne, małe sukcesy dziecko buduje przekonanie, że potrafi, może i jest w stanie sobie poradzić.
Bibliografia:
1. Gruszczyk-Kolczyńska E., Zielińska E., Dwulatki i trzylatki w przedszkolu i w domu.
Jak świadomie je wychowywać i uczyć, Centrum Edukacyjne Bliżej Przedszkola, Kraków 2012.
2. Gruszczyk-Kolczyńska E., Zielińska E., Wspomaganie rozwoju umysłowego czterolatków
i pięciolatków, WSiP, Warszawa 2004.
3. Lipowska I., Jak uczyć dziecko samodzielności w rozwiązywaniu problemów,
„Bliżej Przedszkola” 2013, nr 1.
4.http://www.edukacja.edux.pl/p-25617-samodzielnosc-dziecka-w-wiekuprzedszkolnym.php
5.https://panimonia.pl/2017/08/05/adaptacja-w-przedszkolu-10-sprawdzonychrozwiazan/?fbclid=IwAR10lZp4P2Is_YxirbjOrO3MN71GRCpvsmhBPMtU5Sa38teIORGF-csYZ8
